CÜMLENİN (TÜMCENİN) ÖGELERİ – TEMEL ÖGELER KONU ANLATIM

0 Comments

Cümle ( tümce ) : Bir duyguyu, düşünceyi, hayali, isteği belirten kelimeler topluluğuna denir. Kelimeler hem anlam ve mantık kurallarına hem de dilbilgisi kullarına uygun olarak bir araya gelmelidirler.

                Cümlenin ögeleri iki ana başlıkta değerlendirilir.

1.Temel Ögeler: Binaların temeli, ağaçların kökü gibi düşünülmelidir. Eksikliğinde cümle özelliği

kesinlikle olamaz. Bu ögeler yüklem ve öznedir. ( Trenin lokomotifi yüklem, makinisti de öznedir.)

2.Yardımcı Ögeler: Olmasa da olacak ögelerdir. Ama günlük hayatta zevk aldığımız güzel şeyler gibi düşünülmeli varlıklarıyla cümleyi daha güzel hale getirirler. ( Yer tümleci – dolaylı tümleç , Belirteç tümleci – zarf tümleci ve nesne şeklinde ayrılır. )

CÜMLENİN TEMEL ÖGELERİ

Cümle içerisinde işi, oluşu, yargıyı belirten; bunu yapanı belirten ögelere temel öge denir.

                1.Yüklem : Cümlelerin kuruluşu için en gerekli ögedir. Cümle tamamen yüklem üzerine kurulur. Fiil yüklem ve isim yüklem şeklinde ikiye ayrılır.

Örnek: Ahmet her sabah erken kalkar. ( kalkmak- fiildir )

              Kitap en iyi dosttur. ( dost- isimdir )

Not: Türk Dilinin cümle yapısına göre yüklem cümlenin sonunda bulunur. ( Yüklemi sonda olan cümlelere kurallı cümle; sonda olmayan cümlelere devrik cümle denir.)

2.Özne: Cümlede yüklemin belirttiği yargıyı kimin yaptığını belirten ögedir. Üç farklı şekli vardır.

a)Gerçek Özne: Cümle içerisinde kelime veya harf olarak geçen öznelerdir

b)Gizli Özne: Cümle yükleminin aldığı eklerden anlaşılan öznelerdir.

c)Sözde Özne: Cümle içerisinde işi yapanı belirten bir özne olmadığı durumlarda yüklem -l ve -n ekleri alır ve işten etkilenen kelime özneymiş gibi kullanıldığı öznedir.

Örnek : Hasan okula gitti. ( Hasan- Gerçek özne )

                Arkadaşlarımı çok özledim. ( -m Gizli özne )

                Sokaklar bayram için süslendi. ( Süsleme işini kimin yaptığı belli değil ve yüklem -n eki almış, gereken her şey var bu yüzden sokaklar kelimesi gizli öznedir.)

KONU ETKİNLİĞİ

1.Aşağıdaki cümlelerin yüklem ve öznelerini bulunuz.

Çocuklar bahçede neşeyle oynuyorlar.

Cümlenin yüklemi:……………………………..

Cümlenin öznesi: ……………………………….

Ali sınıf başkanı oldu.

Cümlenin yüklemi:…………………………………

Cümlenin öznesi: ……………………………………

Ece’nin kalemi kırıldı.

Cümlenin yüklemi:………………………………….

Cümlenin öznesi: ……………………………………

2.Aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini bulup çeşidini ( fiil- isim ) belirtiniz.

Sınıfımız okulun ikinci katındadır.

Yüklem:………………………………..             Türü:…………………………………

Türkçe Kitabını sıraya koydum.

Yüklem:………………………………..             Türü:…………………………………

Yaz aylarında insanlar daha mutludur.

Yüklem:………………………………..             Türü:…………………………………

İstiklal Marşı’nı ezberledim.

Yüklem:………………………………..             Türü:…………………………………

3.Aşağıdaki cümlelerin öznelerini bulup türlerini ( gerçek, gizli, sözde )  belirtiniz.

Ömer kedileri çok sever.

Özne:………………………………..             Türü:…………………………………

Kütüphaneye gittim.

Yüklem:………………………………..             Türü:…………………………………

Sınıfımızın kapısı boyandı.

Yüklem:………………………………..             Türü:…………………………………

İndirmek için tıklayınız.

İKİNCİ BÖLÜM YARDIMCI ÖGELER İÇİN TIKLAYINIZ

sıradan dersler

Categories:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir