FİİLDE YAPI KONU ANLATIM ÖZET

0 Comments

İş (kılış), oluş ve durum anlamları taşıyan -mek, -mak mastar ekleri alabilen sözcüklere fiil denir. Dilimizin en temel sözcük türü olan fiiller cümle içinde kullanılırken kip ekleri ile çekimli hale gelirler. (Kip eki zaman, dilek ve kişi bildiren eklere denir.)

Yapı bakımından filler üçe ayrılır.

A . Basit fiiller: Hiçbir yapım eki alamayan (kip eki alabilir) veya başka bir sözcükle birleşmeyen yapıdaki fiillerdir.

Örnek: sev-, koş-, kır-, boya-, anla-, yakaladınız, koştum…  

B. Türemiş fiiller: Fiil veya isim köklerine yapım ekleri getirilerek elde edilen yeni anlamlı fiillere türemiş fiil denir. (Türkçe sondan eklemeli bir dildir. Yani yapım ekleriyle yeni kelimler türetilir.)

Örnek: giy-in-mek, gör-üş-mek, kır-ıl-mak, hız-lan-mak, mor-ar-mak, tuz-la-mak

C. Birleşik fiiller: İki ya da daha fazla sözcüğün bir araya gelerek kaynaştıkları yeni anlamlı sözcüklere birleşik fiil denir.

Birleşik fiiller üç farklı biçimde yapılır.

1 . Yardımcı fiille yapılan birleşik fiiller: Bir isimle bir yardımcı fiilin birleşmesiyle oluşur. (İsim ve yardımcı fiil arasında ses düşmesi veya ses türemesi olayı olursa birleşik yazılırlar.) dilimizde en yaygın kullanılan yardımcı fiiller ol-, et-, kıl-, eyle-‘dir.

Örnek: hasta ol-, memnun ol-, yardım et-, şükret-, kaybet-, sabreyle-

2. Kurallı birleşik filler: Bir fiil kök veya gövdesi ile kalıplaşmış bir fiilin birleşmesiyle oluşan fillere denir. Bu tür fiillerde asıl anlam ilk fiilin üstündedir. İkinci fiil ise asıl fiile hareketlilik kazandırır. Her zaman bitişik yazılırlar. Kurallı birleşik fiiller :

a. Yeterlilik Fiili: Cümleye, bir işi yapmaya gücü yetmek ve olasılık anlamları katar. -bilmek fiili ile yapılır.

Örnek: yap-a-bil, yaz-a-bil, düşün-e-bil, gör-e-bil, gel-e-mez, çalış-a-maz

b. Tezlik Fiili: Cümleye bir işin hızlıca, birdenbire, çabuklukla yapıldığı anlamları katar. -evermek fiili ile yapılır.

Örnek: koş-u-ver, al-ı-ver, at-ı-ver

c. Sürerlik Fiili: Cümleye bir işin devam ettiği anlamı katar. -egel, -ekal, -edur fiilleri ile yapılır.

Örnek: don-a-kal, sür-e-del, gel-e-dur

D. Anlamca kaynaşmış birleşik fiiller: Birden çok sözcüğün anlamca kalıplaşıp anlamca kaynaşarak oluşturdukları sözcük gurubudur. Çoğunlukla deyimler anlamca kalıplaşmış birleşik fiildir. Çünkü kelimelerden en az biri veya tamamı anlamını kaybeder.

Örnek: iki ayağı bir pabuca girmek, etekleri zil çalmak, kalbi kırılmak,

İndirmek için tıklayınız.

sıradan dersler

Categories:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir